16.04.2019, 10:09
Қараулар: 3325
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне меншік құқығын, төрелікті қорғауды күшейту, сот жүктемесін оңтайландыру және қылмыстық заңнаманы одан әріізгілендіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтыру ларенгізу туралы» заң бойынша анықтама»

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне меншік құқығын, төрелікті қорғауды күшейту, сот жүктемесін оңтайландыру және қылмыстық заңнаманы одан әріізгілендіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтыру ларенгізу туралы» заң бойынша анықтама»

 

2019 жылғы 21 қаңтарда Бірінші Президент «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне меншік құқығын қорғауды күшейту, төрелік, сот жүктемесін оңтайландыру және қылмыстық заңнаманы одан әрі ізгілендіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңға (бұдан әрі — заң) қол қойды.

11 кодекс меншік құқығын қорғауды күшейтуге, төрелікті дамытуға, сот жүктемесін оңтайландыруға және экономикалық қылмыстарды ізгілендіруге бағытталған.

Заң жалпы түзетулердің бес блогын қарастырады.

Түзетулердің бірінші блогы меншік құқығын қорғауды күшейтуге бағытталған.

Банктік қарыз шарттары бойынша тараптардың мүліктік құқықтарын қамтамасыз ету үшін «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» заңда: банктік шотты жүргізу үшін және осындай шотты ашу кезінде қарыз беру үшін қосарланған комиссиялар және ипотекалық қарыздар бойынша 180 күн өткен соң есептелген сыйақы алуға тыйым салынады.

Салық кодексінде, Неке және отбасы туралы Кодексте және «төлемдер және төлем жүйелері туралы» заңда алименттік төлемдер үшін ашылатын арнайы шоттардан балаларды ұстауға арналған алименттік төлемдерді өндіріп алуға тыйым салу белгіленген.

Заңқарыз алушы-борышкердің банктік шотынан ақшаныоның берешегін төлеу есебіне алуға шектеу енгізеді, оған сәйке соның шотында айлық ең төменгі күнкөріс  деңгейіне тең сома қалуға тиіс. Бұл норма қиын қаржылық жағдайға түскен қарыз алушы жеке тұлғаларды әлеуметтік қорғауға бағытталған.

«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» заңда борышкердің кепілге салынған жылжымайтын мүлікті өзбетімен сатуы үшін үш ай мерзім белгіленген, оның мүмкіндігі бұрын болмаған.

Сондай-ақ, түзетулер Мемлекет мұқтажы үшін жер учаскелерін алып қою кезінде тең құнды өтеуді қамтамасыз ету үшін жағдай жасайды.

Мәселен, «Мемлекеттік мүлік туралы» заңда өтем мөлшерін арықтық құн бойынша анықталатын болады деп белгіленеді. Бұрын алып қойылатын учаскенің құны кадастрлық баға не азаматтық-құқықтық шартта немесе сот шешімінде көзделген құн бойынша айқындалады.

Бұдан басқа, мәжбүрлеп алып қою жүзеге асырылатын елді мекен шегінде құны тең өзге жер учаскесін беру мәселе сірәсімдік реттелді. Бұрын алып қойылатын жер учаскесінің орнына басқа жеру часкесін беру мүмкіндігі көзделген, алайда мұндай беру тәртібінің өзі регламенттелмеген.

Бұл ретте, мемлекет пайдасына одан алынған учаскенің орнына меншік иесіне құны тең жер учаскесін беруге байланысты шығыстарды әкімдіктер көтереді деп белгіленеді.

Сондай-ақ, түзетулер мүлікті тәркілеу кезінде тұлғалардың мүліктік құқықтарын қорғауға бағытталған. Осы мақсатта қылмыстық іс жүргізу кодексінде қылмыстық процестің (сотқа дейінгі және сот) әрбір сатысында мүлікті тәркілеу туралы шешім қабылдағанға дейін оның қылмыстық шығу фактісін анықтау қажеттігі нақтыланады.

Бұдан басқа, ҚІЖК-де қылмыстық қудалау органы бұрын салған тыйым салуды және үкімді орындауға байланысты тәркіленген мүліктен өзге де ауыртпалықтарды алып тастау жөніндегі соттың құзыреті белгіленеді.

Түзетулердің екінші блогы заңнаманы халықаралық актілердің ережелеріне сәйкес одан әрі келтіру ұсынылатын «Төрелік туралы» Заңды қолдану практикасында бар проблемаларды шешуге бағытталған.

Атап айтқанда, мемлекеттік органның не квазигоссектор субъектілерінің қатысуымен дауларды төрелік қарау кезінде шетелдік құқықты қолдану мүмкіндігі беріледі. Бұл түзету квазигосектор субъектілеріне сондай-ақ «Астана» халықаралық қаржы орталығының арбитражына  жүгінуге мүмкіндік береді.

Бұдан басқа, түзетулер мен тиісті саланың уәкілетті органының тарабы квазигоссектор субъектісі болып табылатын төрелік келісімді жасасуға келісімі қайтарып алынбайтын сипатта болады.

Сондай-ақ заң төрелік шешімді орындаудан бас тартудың негізі төрелік құрамының заң талаптарына сәйкес келмеуі ғана емес, сондай-ақ осы құрамның тараптардың келісіміне сәйкес келмеуі болып табылатындығы туралы нормамен толықтырылады.

Үшінші блок сот жүктемесін оңтайландыруға бағытталған түзетулерді құрайды.

Мәселен, Азаматтық іс жүргізу кодексіне және «Нотариат туралы» Заңға өзгерістер енгізілді, оған сәйкес соттар бұрын қарайтын 9 даусыз талаптар нотариустарға беріледі. Бұл, мысалы, жалақыны өндіріп алу туралы, коммуналдық қызметтер бойынша берешектерді өндіріп алу туралы және т. б. талаптар.

Сонымен қатар, тараптардың келісімдерінен егізделген 10 талап жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізуден соттың бұйрықтық ісжүргізуіне берілді.

Бұдан басқа сот орындаушыларының жекелеге қаулыларын санкциялау соттан прокурорларға беріледі. Бұл сот орындаушылардың банк шоттарының нөмірлері және оларға ақшаның бар-жоғы туралы ақпаратты талап ету туралы; борышкердің мүлкіне, сондай-ақ жосықсыз жеке немесе заңды тұлғаның банктердегі ақшасына тыйым салу туралы қаулыларын санкциялау.

Борышкер болып табылатын жеке тұлғаның, заңды тұлға басшысының Қазақстан Республикасынан шығуына және борышкерді мәжбүрлеп алып келуге шектеулер соттарда қалады.

Түзетулердің төртінші блогы экономикалық және салықтық қылмыстық құқық бұзушылықтарды ізгілендіруге және осыған байланысты салық заңнамасы саласындағы құқық бұзушылықтар бойынша әкімшілік айыппұлдардың мөлшерін  ұлғайтуға бағытталған.

Атап айтқанда, Қылмыстық кодексте шетелден ұлттық және шетел валютасындағы қаражатты қайтармау үшін және ұйымдардан салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуден жалтару үшін қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғатын залалдың шегі 15 мың АЕК-тен 45 мың АЕК-кедейін және ірі залалды 20 мың АЕК-тен 50 мың АЕК-кедейін, сондай-ақ аса ірі залалды 50 мың АЕК-тен 75 мың АЕК-ке дейін

Кедендік декларацияны жасау кезінде ойсыз қателіктер үшін кәсіпкерлердің қылмыстық жауапкершілігін болдырмау мақсатында тауарларды шығару туралы мәліметтерді көрінеу дұрыс емес декларациялау қылмыстық жазаланатын әрекет болып саналады.

Сондай-ақ кеден төлемдерін төлемегені үшін есептелген ірі мөлшердегі өсімақы мен пайыздарды төлеуден жалтарғаны үшін қылмыстық жауапкершілік алынып тасталады. Қылмыстық жауапкершілік төлемдерді төлеуден жалтарғаны үшін ғана басталады. Өсімпұл мен пайыздар өзкезегінде міндеттемені орындауға бағытталған әкімшілік ықпал ету шарасы болып табылады.

Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнаманы бұзғаны және банк ақшасын заңсыз пайдаланғаны үшін залалды өз еркімен өтеген тұлғалар қылмыстық жауаптылықтан босатуғажатады.

Сондай-ақ, осы баптарға ескертулерден «бірінші рет» деген сөздерді алып тастау арқылы салық төлеуден жалтарғаны үшін жауапкершілікті көздейтін ҚК баптары ізгілендіруге  ұшырады, бұл кәсіпкерлердің бюджет алдындағы қарыздарын ерікті төлеген жағдайда қылмыстық процесс орбитасына тартпауға мүмкіндік береді. Енді салықтар бойынша берешекті өз еркімен төлеген тұлғалар қылмыстық жауапкершіліктен босатылады. Бұрын тек салықты төлемегені үшін жауапкершілікке алғаш рет тартылған адамдар ғана жауапкершіліктен босатылады.

Салық заңнамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке келетін болсақ, салық салу объектілерін және өзге де мүлікті жасырғаны үшін санкция бірінші бұзғаны үшін 150% — дан 200% — ға дейін, қайта бұзғаны үшін С-200% — дан 300% — ға дейін ұлғайтылады.

Салық және бюджетке төленетін басқа да төлемдерді төмендеткені үшін Санкция шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін — 15% — дан 20% — ға дейін, орта кәсіпкерлік субъектілері үшін-30% — дан 50% — ға дейін және ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-50% — дан 80% — ға дейін ұлғаяды.

Жалған шот-фактура жазыпалу үшін Санкция шағынкәсіпкерлік субъектілері үшін — 35% — дан 100% — ғадейін, орта кәсіпкерліксубъектілері үшін-120% — дан 200% — ға дейін және ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-200% — дан 300% — ға дейін ұлғайтылады.

Бұл ретте Салық кодексінде декларацияны дербес түзету кезінде есепті жылдан кейінгі жылдың 1 қыркүйегіне дейін корпоративтік және жеке табыс салығы бойынша өсімеселігінің мөлшері екі есе (1,25-тен 0,65-ке дейін) төмендейді.

Бесінші блок өзге де түзетулерді қарастырады.

Атап айтқанда, Азаматтық кодексте нотариус депозиті арқылы мәмілелер бойынша қолма-қол ақшасыз есеп айырысу нысанын қолдану мүмкіндігі қарастырылған.

Сондай-ақ, мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз асырауындағылар бірінші кезек бойынша мұрагерлермен тең мұра қалдырушының ата-аналары, жұбайлары мен балалары кіретін мұрагерлік массаға үміткер болуға құқығы бар.

«Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» заңда серіктестік тегі үлеске меншік құқығының пайда болу сәті құрылтай құжаттарын түзету кезінде серіктестікті мемлекеттік тіркеу немесе қайта тіркеу болып табылатыны нақтыланады.

Сондай-ақ, Қылмыстық кодекске түзетулер арқылы шетелдікті немесе азаматтығы жоқадамды Республикадан тыс шығарып жіберу сияқты жаза түрі қылмыстық теріс қылықтар үшін тағайындалатын жазаның негізгі түрінің түріне жатқызылған. Бұл шетелдіктерді соттағаннан кейін бірден шығарып жіберуге мүмкіндік береді. Бұрын мұндай мүмкіндік болған жоқ.

Заң жарияланған күнінен кейін 10 күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.:

Заң жарияланғаннан кейін 1 ай өткен соң қолданысқа енгізілетін банктік қарыздар бойынша кейбір комиссияларды алуға тыйым салу бөлігінде түзетулер;

Заң жарияланғаннан кейін 3 ай өткен соң қолданысқа енгізілетін прокурорларға сот орындаушыларының жекелеген қаулыларын санкциялауды сот жүргізуінен беру бөлігінде түзетулер енгізу;

2) банктердің қарыз алушы-борышкердің шотынан ақша алуын шектеу бөлігінде, оның шотында ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең соманы сақтау міндеттілігін көздейтін, заң жарияланғаннан кейін 8 ай өткен соң қолданысқа енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар енгізілетін болады.

Актіні ресмижариялау туралы  ақпарат:

ҚР НҚА электрондық түрдегі эталондық бақылау банкі, 24.01.2019 Ж., «Егемен Қазақстан» 23.01.2019 ж., № 14 (29493); «Казахстанская правда» от 23.01.2019 г., № 14 (28891)

Жаңақала ауданының әділет басқармасы